Rusiya Xarici İşlər nazirinin müavini Mixail Qaluzinin Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyalarının blokadadan çıxarılmasını nəzərdə tutan və “Tramp marşrutu” adlandırılan layihə ilə bağlı səsləndirdiyi “siyasi və geosiyasi maneələr” ifadəsi regionun gələcək arxitekturası baxımından ciddi müzakirələrə səbəb olub.
Məsələ ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən politoloq Elman Telmanoğlu bildirib ki, bu ifadə əslində Cənubi Qafqazda formalaşan yeni güc balansına birbaşa işarədir. Ekspertin sözlərinə görə, burada əsas məsələ yalnız nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması deyil, bu marşrutlara kimin nəzarət edəcəyi və bunun regional təsir xəritəsini necə dəyişəcəyidir.
Politoloq M. Qaluzinin diqqət çəkdiyi “siyasi və geosiyasi maneələr”in pərdəarxasını üç əsas amillə əsaslandırıb:
1. Rusiya-Qərb rəqabəti və təsir dairələri uğrunda mübarizə
“Tramp marşrutu” kimi təqdim olunan layihə Moskva tərəfindən təkcə iqtisadi dəhliz kimi deyil, həm də Qərbin regionda nüfuzunu artırmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir. Rusiya uzun illərdir Cənubi Qafqazı özünün strateji təsir zonası hesab edir. Bu baxımdan, Rusiyanın nəzarətindən kənar, alternativ logistik xətlərin yaranması Moskvanın regional imkanlarını birbaşa zəiflədə bilər. Rusiya üçün ən böyük geosiyasi maneə də məhz onun iştirakı olmadan formalaşa biləcək yeni konfiqurasiyadır.
2. Bakı və İrəvan arasındakı etimad böhranı və status mübahisəsi
Sülh gündəliyində müəyyən irəliləyişlər qeydə alınsa da, sərhəd təhlükəsizliyi, tranzit qaydaları və suverenlik məsələləri hələ də tam həllini tapmayıb. Xüsusilə marşrutun hüquqi statusu – yəni bu xəttin klassik tranzit yolu, yoxsa xüsusi rejimli dəhliz olması ətrafında siyasi mübahisələr davam edir. Bu qeyri-müəyyənlik yolların açılması prosesini texniki yox, birbaşa fundamental siyasi problemə çevirir.
3. Regional aktorların (İran və Türkiyə) maraqlar toqquşması
Hər yeni nəqliyyat xətti regiondakı iqtisadi asılılıqları və geosiyasi çəkini yenidən bölüşdürür. Regional güclər, xüsusilə İran və Türkiyə layihəyə fərqli prizmalardan yanaşırlar. Bəzi aktorlar bu marşrutun onların milli maraqlarını və mövqelərini gücləndirəcəyini, digərləri isə zəiflədəcəyini düşünür. Bu fərqli baxış bucaqları layihə ətrafında vahid konsensusun formalaşmasını ciddi şəkildə çətinləşdirir.
Nəticə etibarilə, politoloq Elman Telmanoğlu vurğulayır ki, Qaluzinin bu mesajı Cənubi Qafqazda yolların açılmasının sadəcə bir asfalt çəkmək qədər bəsit məsələ olmadığını növbəti dəfə təsdiqləyir. Regionda reallaşdırılması nəzərdə tutulan hər bir layihə, əslində, təsir dairələri, gələcək təhlükəsizlik arxitekturası və güc balansının yenidən qurulması uğrunda gedən böyük rəqabətin bir hissəsidir.
