Cəmiyyətin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən əsas amillərdən biri onun informasiya məkanıdır. Hər bir xalqın keçdiyi tarixi yol, milli düşüncə tərzi, mənəvi dəyərləri və gələcəyə baxışı ilk növbədə onun mətbuatında öz əksini tapır. Məhz buna görə də mətbuat zamanın salnaməsi və cəmiyyətin vicdanı hesab olunur.
Müasir dünyada informasiya yalnız xəbər vermək vasitəsi deyil ; həm də ictimai rəyin formalaşmasına, dövlətlərin daxili və xarici siyasətinə, xalqlar və dövlətlərarası münasibətlərə ciddi təsir göstərən mühüm amildir. Bir məlumat cəmiyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq yarada bildiyi kimi ; yalan, təhrif olunmuş və manipulyativ informasiya da qarşıdurmalara, inamsızlığa və gərginliyə səbəb ola bilər.
Xüsusilə süni intellektin sürətlə inkişaf etdiyi indiki dövrdə mətbuatın və jurnalistikanın məsuliyyəti daha da artmışdır. Süni intellekt böyük həcmdə informasiyanı sürətlə emal etmək, mətn və görüntü yaratmaq imkanına malikdir. Lakin bu texnologiyaların inkişafı ilə yanaşı, saxta xəbərlərin, dezinformasiyanın və həqiqətə bənzər, lakin gerçək olmayan məlumatların yayılması təhlükəsi də artır.
Belə bir şəraitdə vicdanlı və peşəkar jurnalistikanın əhəmiyyəti daha da yüksəlir. Çünki texnologiya məlumat yarada bilər ; lakin həqiqəti vicdanla araşdırmaq, faktı yalandan ayırmaq, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımaq və jurnalistikanın mənəvi prinsiplərinə sadiq qalmaq insanın vicdanından asılıdır.
Azərbaycan milli mətbuatı da yarandığı gündən bu mühüm missiyanı şərəflə yerinə yetirərək xalqımızın maariflənməsində, milli özünüdərk hissinin formalaşmasında, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında və azadlıq ideyalarının yayılmasında əvəzsiz rol oynamışdır.
22 iyul 1875-ci il Azərbaycan xalqının tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan bir gündür. Məhz həmin gün görkəmli mütəfəkkir, maarifçi, təbiətşünas alim və böyük ziyalı Həsən bəy Zərdabinin təşəbbüsü və fədakarlığı ilə Azərbaycan dilində ilk milli qəzet — “Əkinçi” nəşrə başlamışdır.
“Əkinçi”nin yaranması Azərbaycan milli mətbuatının əsasını qoymuşdur. Həsən bəy Zərdabi bu qəzet vasitəsilə xalqın maariflənməsinə, savadsızlığın aradan qaldırılmasına, elmin və təhsilin yayılmasına, milli düşüncənin inkişafına böyük töhfə vermişdir.
O dövrün ağır ictimai-siyasi və mədəni şəraitində milli qəzet yaratmaq — böyük cəsarət, fədakarlıq və vətən sevgisi tələb edirdi. Həsən bəy Zərdabi və onun silahdaşları mətbuatı yalnız informasiya vasitəsi kimi deyil ; xalqın maariflənməsi və milli inkişafı üçün mühüm bir məktəb kimi görürdülər.
Bu gün Azərbaycan milli mətbuatı 151 illik zəngin və şərəfli inkişaf yolu keçmişdir. Azərbaycan jurnalistikası müxtəlif tarixi mərhələlərdə xalqımızın taleyini, milli mübarizəsini, ictimai-siyasi proseslərini və dövlətçilik tarixini öz səhifələrində əks etdirmişdir.
Müasir dövrdə Azərbaycan mətbuatı çap mediası ilə yanaşı ; televiziya, radio, elektron media və sosial şəbəkələr vasitəsilə geniş informasiya məkanına malikdir. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı jurnalistikanın imkanlarını genişləndirmiş, eyni zamanda onun qarşısında yeni məsuliyyətlər yaratmışdır.
Bu gün jurnalist yalnız məlumatı çatdıran şəxs deyil. O, həm də cəmiyyətin informasiya təhlükəsizliyinin qorunmasında, həqiqətin müdafiəsində, ictimai dialoqun formalaşmasında və dövlətlərarası münasibətlərdə qarşılıqlı anlaşmanın təşviqində mühüm rol oynayır.
Xüsusilə qlobal qarşıdurmaların, informasiya müharibələrinin və süni intellekt texnologiyalarının geniş yayıldığı bir dövrdə jurnalistikanın əsas prinsipləri — obyektivlik, dəqiqlik, ədalət, vicdan və məsuliyyət kimi prinsiplərdə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.
22 İyul — Azərbaycan Milli Mətbuat Günü münasibətilə bütün vicdanlı, ədalətli və peşəsinə sədaqətli qələm əhlini, jurnalistləri, reportyorları, redaktorları, fotojurnalistləri, televiziya və radio əməkdaşlarını, mətbuat və media sahəsində çalışan bütün fədakar insanları ürəkdən təbrik edirəm.
Arzu edirəm ki, Azərbaycan jurnalistikası bundan sonra da həqiqətin, ədalətin, milli maraqların və insan hüquqlarının müdafiəsinə xidmət etsin. Qələm əhli öz sözünün məsuliyyətini daim dərk etsin, informasiya bolluğu içərisində həqiqətin işığını qoruyub saxlasın.
Həsən bəy Zərdabinin 22 iyul 1875-ci ildə yandırdığı milli mətbuat məşəli bu gün də Azərbaycan jurnalistikasının yolunu işıqlandırır.
Milli mətbuat yaşadıqca — xalqın yaddaşı, cəmiyyətin vicdanı və həqiqətin səsi yaşayacaq !
22 İyul — Azərbaycan Milli Mətbuat Gününüz mübarək olsun !!!
Müəllif : Jurnalist, Politoloq Qəvami Sadıqbəyli
