Məzmuna keç

Ev satılıb, köhnə sahib hələ də qeydiyyatdadır: Yeni mülkiyyətçini hansı problemlər gözləyir? – ƏMLAK EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Mənzilin alqı-satqısı başa çatdıqdan və mülkiyyət hüququ yeni sahibin adına rəsmiləşdirildikdən sonra belə, əvvəlki mülkiyyətçinin həmin ünvanda qeydiyyatda qalması ciddi hüquqi və praktiki problemlərə yol aça bilər. Belə hallarda yeni ev sahibi mənzildən istifadə, yaşayış yeri üzrə qeydiyyat və kommunal xidmətlərlə bağlı müəyyən çətinliklərlə üzləşə bilər. Xüsusilə əvvəlki sahibin qeydiyyatdan çıxmaqdan imtina etməsi tərəflər arasında mübahisələrə səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, mənzilin yeni sahibinin adına rəsmiləşdirilməsi əvvəlki mülkiyyətçinin həmin ünvanda qeydiyyatda qalmaqla bağlı hüquqi vəziyyətini də gündəmə gətirir. Bəzi hallarda mənzildə qeydiyyatda olan şəxslərin hüquqları ilə mülkiyyətçinin hüquqları arasında ziddiyyət yarana bilər. Bu isə ev sahibinin öz əmlakından sərbəst istifadə etməsinə maneələr törədə bilər.

Bəs satılmış mənzildə əvvəlki sahibin qeydiyyatda qalması yeni mülkiyyətçi üçün hansı hüquqi risklər yaradır? Ev sahibi həmin şəxsi qeydiyyatdan məhkəmə yolu ilə çıxara bilərmi? Mənzilin alqı-satqısından sonra əvvəlki mülkiyyətçinin həmin ünvanda qeydiyyatda qalmasına qanunvericilik necə yanaşır?
Ev satılıb, köhnə sahib hələ də qeydiyyatdadır: Yeni mülkiyyətçini hansı problemlər gözləyir? - ƏMLAK EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Mövzu ilə bağlı əmlak eksperti Fərid Cəfərli Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, bu məsələdə ən vacib hüquqi fərq ondan ibarətdir: yaşayış yeri üzrə qeydiyyat mülkiyyət hüququ demək deyil. Yəni şəxsin mənzildə qeydiyyatda olması ona avtomatik olaraq həmin mənzilin sahibi olmaq hüququ vermir. Eyni zamanda, mülkiyyət hüququnun alıcıya keçməsi qeydiyyatda olan şəxslərin bütün hüquqi məsələlərinin avtomatik həll edilməsi demək deyil. Mənzilin alqı-satqısı başa çatdıqdan və mülkiyyət hüququ dövlət reyestrində alıcının adına rəsmiləşdirildikdən sonra yeni sahib əmlak üzərində mülkiyyət hüququ əldə edir.

 

Lakin əvvəlki sahibin və ya onun ailə üzvlərinin qeydiyyatda qalması mülkiyyətçi üçün əlavə hüquqi prosedurlar yarada bilər. Xüsusilə həmin şəxslər qeydiyyatdan könüllü çıxmaqdan imtina etdikdə məsələ mübahisəyə çevrilir.

Burada vacib məqam budur ki, qeydiyyatda qalmaq özlüyündə həmin şəxslərə mənzildən istifadə hüququ vermir. Ancaq onların mənzildən istifadə hüququnun olub-olmaması ayrıca araşdırılmalıdır. Əvvəlki mülkiyyətçi qeydiyyatdan çıxmaq istəmirsə, yeni sahib hüquqi müdafiə mexanizmlərindən istifadə etməli ola bilər.

Bu zaman:

Vəkil və hüquqi məsləhət xərcləri yarana bilər.

Məhkəməyə müraciət zərurəti meydana çıxa bilər.

İşin araşdırılması və qərarın icrası müəyyən vaxt tələb edə bilər.

Tərəflər arasında əlavə mülki mübahisələr yarana bilər.

Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmi izahında da mülkiyyətində olan evdə qeydiyyatda qalan şəxslərin qeydiyyatdan çıxarılması məsələsi ilə bağlı məhkəməyə müraciət edilməsinin vacibliyi göstərilir. Yeni mülkiyyətçi gələcəkdə mənzili satmaq istədikdə potensial alıcılar mənzildə başqa şəxslərin qeydiyyatda qalmasını risk faktoru kimi qiymətləndirə bilərlər.

Nəticədə:

Alıcıların dairəsi məhdudlaşa bilər.

Alqı-satqı prosesində əlavə şərtlər irəli sürülə bilər.

Alıcı qiymətin aşağı salınmasını tələb edə bilər.

Müqavilənin bağlanması gecikə bilər. Qanunvericiliyə görə, yaşayış yeri üzrə qeydiyyat inzibati uçot xarakteri daşıyır. Konstitusiya Məhkəməsinin 24 sentyabr 2020-ci il tarixli hüquqi mövqeyində də qeyd olunur ki, qeydiyyat məhdud əşya hüququ mənasında yaşayış sahəsindən istifadə hüququ yaratmır. Əgər mənzildə əvvəlki sahibin həyat yoldaşı, uşaqları və ya digər ailə üzvləri qeydiyyatdadırsa, məsələ daha diqqətlə araşdırılmalıdır.

Xüsusilə yetkinlik yaşına çatmayan uşaqların qeydiyyatı və yaşayış hüquqları ilə bağlı məsələlərdə formal yanaşma düzgün deyil.

Uşağın sadəcə qeydiyyatda olması ona avtomatik mülkiyyət hüququ verməsə də, konkret hüquqi vəziyyətdən asılı olaraq onun yaşayış hüquqları ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Bu səbəbdən alqı-satqıdan əvvəl mənzildə qeydiyyatda olan bütün şəxslərin hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan qanunvericiliyində bu məsələnin həlli üçün müəyyən mexanizmlər nəzərdə tutulur.

Əsas hüquqi baza:

“Yaşayış yeri və olduğu yer üzrə qeydiyyat haqqında” Qanun – xüsusilə 1-ci və 9-cu maddələr.

Azərbaycan Respublikasının Mənzil Məcəlləsi – yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi və şəxsin yaşayış sahəsindən çıxarılması ilə bağlı 34-cü maddə.

Konstitusiya Məhkəməsinin 24 sentyabr 2020-ci il tarixli qərarı – qeydiyyatın və istifadə hüququnun fərqləndirilməsi.

Mənzil Məcəlləsinin 34.1-ci maddəsinə əsasən, şəxsin yaşayış sahəsindən istifadə hüququna qanun, müqavilə və ya məhkəmə qərarı əsasında xitam verildikdə, həmin şəxs yaşayış sahəsini boşaltmalıdır. Könüllü şəkildə boşaltmadıqda məhkəmə qaydasında çıxarılma məsələsi həll edilə bilər. Mənzil alınmazdan əvvəl həmin ünvanda qeydiyyatda olan şəxslərin siyahısı və hüquqi statusu yoxlanılmalıdır.

Alqı-satqı müqaviləsində satıcının və digər qeydiyyatda olan şəxslərin qeydiyyatdan çıxarılması ilə bağlı konkret öhdəlik nəzərdə tutulmalıdır.

Qeydiyyatdan çıxarılma üçün müddət müəyyən edilməli, öhdəliyin icra edilməməsinin nəticələri müqavilədə göstərilməlidir.

Problem könüllü qaydada həll olunmadıqda hüquqi əsaslardan asılı olaraq inzibati və ya məhkəmə müdafiə mexanizmlərindən istifadə edilməlidir. Mən hesab edirəm ki, daşınmaz əmlakın alqı-satqısında ən böyük problemlərdən biri tərəflərin diqqəti yalnız mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsinə yönəltməsi, lakin mənzildə qeydiyyatda olan şəxslərin hüquqi vəziyyətini ikinci plana keçirməsidir.

Əslində, daşınmaz əmlak əməliyyatı yalnız çıxarışın alıcının adına keçirilməsi ilə tam təhlükəsiz hesab edilməməlidir. Burada mənzilin hüquqi tarixçəsi, qeydiyyatda olan şəxslər, onların mümkün istifadə hüquqları və satıcının müqavilə öhdəlikləri kompleks şəkildə qiymətləndirilməlidir.

Xüsusilə vurğulamaq istəyirəm ki, qeydiyyat mülkiyyət hüququ deyil. Lakin bu anlayışdan çıxış edərək qeydiyyatda olan hər bir şəxsin hüquqlarının əhəmiyyətsiz olduğunu düşünmək də ciddi hüquqi yanlışlıqdır.

Əsas məsələ qeydiyyatda olan şəxsin sadəcə adının mənzilin qeydiyyat məlumatlarında görünməsi deyil, həmin şəxsin bu mənzildə yaşamaq və ya ondan istifadə etmək üçün müstəqil hüquqi əsasının olub-olmamasıdır.

Məhz bu fərq mübahisənin necə həll olunacağını müəyyənləşdirir. Daşınmaz əmlak bazarında təhlükəsiz alış-verişin əsas prinsipi yalnız evin sənədini almaq deyil, həmin əmlakın hüquqi baxımdan problemsiz təhvil verilməsini təmin etməkdir.

Əvvəlki mülkiyyətçinin və ya onun ailə üzvlərinin qeydiyyatda qalması hər zaman mülkiyyət hüququna təhlükə yaratmasa da, gələcəkdə məhkəmə çəkişmələrinə, əlavə maliyyə xərclərinə və əmlakın satışında çətinliklərə səbəb ola bilər.

Mənim tövsiyəm budur: alıcı mənzili almamışdan əvvəl yalnız çıxarışı yoxlamamalı, qeydiyyatda olan şəxslərin kimliyini, hüquqi statusunu və mənzildən istifadə hüququnun olub-olmadığını da araşdırmalıdır.

Çünki daşınmaz əmlakda ən bahalı səhv bəzən mənzilin qiymətində deyil, alqı-satqıdan əvvəl araşdırılmamış bir hüquqi detalda gizlənir.