Texnologiya bazarında uzun illərdir hökm sürən “yenisi gəldi, köhnəsi zibilə” fəlsəfəsi artıq öz yerini gözlənilməz iqtisadi intibaha buraxır. Bir vaxtlar texnoloji tullantı və ya sadəcə kolleksiya predmeti sayılan köhnə nəsil smartfonlar bu gün qlobal bazarda strateji xammal kimi yenidən qiymətə minir. Bu dəyər artımı sadəcə nostalgiyadan qaynaqlanmır. Prosesin mərkəzində dünya sənayesini iflic edən qlobal komponent çatışmazlığı dayanır. Xüsusilə mikroçiplərin və nadir torpaq elementlərinin istehsalındakı çətinliklər, istehsalçıları və təmir şəbəkələrini “köhnə ehtiyatlara” üz tutmağa məcbur edir. Beləliklə, çəkməcələrdə unudulmuş on illik telefonlar, tərkibindəki qiymətli metallar və hələ də işlək olan hissələri sayəsində qızıl qədər dəyərli aktivə çevrilir. Texnologiya nəhənglərinin tədarük zənciri strategiyalarını kökündən dəyişməli olduqlarını bir daha sübut edir. Artıq smartfonlar sadəcə rabitə vasitəsi deyil, həm də qlobal xammal böhranına qarşı sığorta aləti kimi çıxış edir.
“Xəbərsiz” Demokrat.az-a istinadən xəbər verir ki,mövzu ilə bağlı fikirlərini bölüşən İT eksperti Elvin Abbasov köhnə smartfonların kütləvi şəkildə dəyər qazanması birbaşa qlobal komponent böhranı və “şəhər mədənçiliyi” (urban mining) konsepsiyası ilə bağlı olduğunu bildirib.
“Müasir cihazların istehsalı üçün vacib olan kobalt, litium və qızıl kimi nadir metalların hasilatı həm baha başa gəlir, həm də təchizat zəncirindəki qeyri-stabillik istehsalçıları çətin vəziyyətə salır. Bu nöqtədə köhnə telefonlar qiymətli xammal bazasına çevrilir. Təkrar emal şirkətləri üçün minlərlə köhnə cihazdan bu metalları ayırıb çıxarmaq, yeni mədən qazmaqdan həm daha ucuz, həm də daha ekoloji yoldur. Digər tərəfdən, dairəvi iqtisadiyyatın (circular economy) canlanması köhnə cihazların təkrar dövriyyəyə girməsini təmin edir. Yeni flaqman modellərin qiymətləri yüksəldikcə, köhnə smartfonlardakı mikrosxemlər və ana platalar bərpa edilərək daha sadə IoT cihazlarında və ya məişət texnikasında ehtiyat hissəsi kimi istifadə olunur. Bu trend sadəcə kolleksiya marağı deyil, resursların tükəndiyi dünyada texnoloji hissələrin təkrar reinkarnasiyasıdır. İstehsalçılar artıq yeni cihazların dizaynında onların daha asan sökülüb emal edilməsi üçün “modul” sistemlərinə keçidi ciddi şəkildə müzakirə edirlər”.
