Müasir dünyanın mürəkkəb və təhlükəli geosiyasi mərhələsində Rusiya ilə ABŞ arasında baş verən hər bir diplomatik təmas artıq yalnız iki dövlət arasındakı münasibət kimi deyil, bütövlükdə beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin gələcəyinə təsir edən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir.
Rusiya Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov ilə ABŞ dövlət katibi Marko Rubio arasında baş tutmuş telefon danışığı da məhz bu baxımdan diqqət çəkir.
İlk baxışda adi diplomatik əlaqə təsiri bağışlayan bu danışıq əslində dünyanın yeni güc balansı uğrunda mübarizəsinin açıq mesajlarından biridir.
Telefon danışığında Moskvanın Vaşinqtona verdiyi əsas mesaj belə idi :
Rusiya artıq Ukrayna müharibəsini yalnız regional təhlükəsizlik problemi kimi deyil, öz dövlət təhlükəsizliyinə qarşı yönəlmiş genişmiqyaslı geosiyasi qarşıdurma kimi qəbul edir.
Moskvanın bəyanatında “Kiyevin terror hücumları” ifadəsinin işlədilməsi təsadüfi deyil. Kremlin məqsədi Ukraynanın Rusiya ərazisində həyata keçirdiyi hücumları beynəlxalq ictimaiyyətə “terror aktı” kimi təqdim etmək və buna cavab olaraq Kiyevdəki hərbi və qərarvermə mərkəzlərinə qarşı sistemli zərbələri legitimləşdirməkdir.
Lakin burada daha mühüm məqam başqadır.
Rusiya ABŞ və digər dövlətlərə Kiyevdəki diplomatlarını və vətəndaşlarını təxliyə etməyi tövsiyə etdi. Diplomatik praktikada belə çağırışlar adətən yaxınlaşan böyük hərbi əməliyyatların, geniş raket hücumlarının və ya təhlükəli eskalasiya riskinin dolayı xəbərdarlığı hesab olunur.
Bu isə göstərir ki, Kreml yaxın dövrdə Ukrayna istiqamətində daha sərt və daha genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar keçə bilər.
Bununla yanaşı, Moskva diqqətçəkən başqa bir mesaj da verdi: Rusiya ABŞ ilə münasibətləri tam qoparmaq niyyətində deyil.
Əksinə, bütün gərginliyə baxmayaraq, diplomatik kanalların açıq saxlanılması təsdiqləndi. Bu detal son dərəcə vacibdir. Çünki dünyanın ən böyük nüvə gücləri arasında birbaşa əlaqələrin qorunması ; qlobal təhlükəsizlik baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır.
Bugünkü reallıq göstərir ki, Vaşinqton və Moskva artıq əvvəlki kimi bir-birini strateji tərəfdaş hesab etmirlər. Onlar indi rəqib güclərdir. Lakin eyni zamanda hər iki tərəf anlayır ki, tam nəzarətsiz qarşıdurma bütün dünya üçün fəlakətli nəticələr doğura bilər.
Məhz buna görə tərəflər həm qarşıdurmanı davam etdirir, həm də dialoqu tam dayandırmırlar.
Hazırkı mərhələdə Kremlin hansı səviyyədə gücünün olması məsələsi beynəlxalq siyasətin əsas mövzularından birinə çevrilib.
Müşahidələr göstərir ki, Qərbin geniş sanksiyalarına baxmayaraq ; Rusiya iqtisadiyyatı hələ tam çökməyib. Moskva enerji resursları, hərbi sənaye potensialı, nüvə qüdrəti və Çin, İran, Hindistan kimi dövlətlərlə əlaqələri hesabına müəyyən dayanıqlığını qoruyub saxlayıb.
Ən mühüm məqamlardan biri budur ki : Rusiya yalnız hərbi güclə deyil, uzunmüddətli geosiyasi dözümlülük strategiyası ilə hərəkət edir. Kreml anlayır ki, bu qarşıdurma qısa müddətli deyil və ona görə də dövlət strukturlarını, iqtisadiyyatı və informasiya siyasətini uzun savaş modelinə uyğunlaşdırmağa çalışır.
Bununla belə, Moskvanın qarşısında ciddi problemlər də qalmaqdadır : uzanan müharibə, insan resursları itkisi, texnoloji məhdudiyyətlər, iqtisadi təzyiqlər və beynəlxalq təcrid riskləri Kremlin gələcək imkanlarını zəiflədən əsas amillərdən sayılır. Baş verən proseslər Cənubi Qafqaz regionuna, xüsusilə Azərbaycana da birbaşa təsirsiz ötüşmür. Azərbaycan mürəkkəb geosiyasi bölgədə yerləşən və böyük güclərin maraqlarının kəsişdiyi strateji dövlətdir. Rusiya-Qərb qarşıdurmasının dərinləşməsi regionda yeni siyasi və təhlükəsizlik riskləri yarada bilər. Bir tərəfdən enerji marşrutları və nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti artır. Digər tərəfdən isə böyük güclər arasındakı rəqabət region ölkələrinə təzyiq imkanlarını genişləndirir.
Hesab edirik ki , mövcud şəraitdə Azərbaycanın əsas üstünlüyü balanslaşdırılmış və çoxşaxəli xarici siyasəti davam etdirməkdir. Bakı həm regional təhlükəsizliyi qorumağa, həm də böyük güclər arasında açıq qarşıdurmanın regiona daşınmasının qarşısını almağa çalışır. Mövcud vəziyyət göstərir ki, dünya yeni geosiyasi mərhələyə daxil olur. Bu mərhələdə artıq yalnız silahlar deyil ; diplomatiya, enerji, informasiya, iqtisadi dayanıqlıq və strateji səbir də əsas güc amillərinə çevrilir. Lavrov-Rubio danışığı sadəcə telefon əlaqəsi deyil ; yeni dünya düzəninin necə formalaşacağının siyasi anonslarından biridir.
Müəllif : Qəvami Sadıqbəyli
