Xəbərsiz MediaAzərbaycanın təhsil siyasəti, milli-mənəvi dəyərləri və dünyəvi dövlət prinsipləri cəmiyyətin gələcəyini müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir.
Məktəblərdə vahid geyim qaydaları ətrafında yaranan müzakirələr isə yalnız geyim məsələsi deyil, eyni zamanda qanunlara hörmət, təhsil mühitində nizam-intizam və dövlətin dünyəvi prinsiplərinə münasibət baxımından da diqqətlə qiymətləndirilməlidir.
Son günlər sosial şəbəkələrdə məktəblərdən çəkildiyi bildirilən videoların və müxtəlif paylaşımların yayılması, təhsil müəssisələrində vahid geyim qaydalarına münasibət ətrafında müzakirələrin genişlənməsi cəmiyyətdə bir sıra mühüm suallar doğurur. Məktəblərdə müəyyən edilmiş qaydalara etirazların hansı məqsədlər daşıdığı, bu müzakirələrin nə dərəcədə əsaslı olduğu və ayrı-ayrı halların ictimai müstəvidə necə təqdim edildiyi diqqətlə araşdırılmalıdır.
Məsələni yalnız şagirdlərin geyimi ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmazdı. Çünki məktəb təkcə bilik verilən məkan deyil, həm də hüquqa hörmətin, vətəndaş məsuliyyətinin, qarşılıqlı anlayışın və cəmiyyət qarşısında öhdəliklərin formalaşdığı mühüm ictimai institutdur.
Bu baxımdan, məktəblərdə geyim qaydaları ilə bağlı yaranan mübahisələr emosional çağırışlarla deyil, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, qüvvədə olan qanunvericilik və təhsilin əsas prinsipləri çərçivəsində müzakirə edilməlidir.
Azərbaycan müstəqil, demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlətdir. Dövlətimizin dünyəvi xarakteri Konstitusiyada təsbit olunmuş əsas prinsiplərdən biridir. Bu prinsip dinə, dini inanclara və milli-mənəvi dəyərlərə qarşı münasibət kimi təqdim edilməməlidir.
Dünyəvilik dinin cəmiyyətdən uzaqlaşdırılması demək deyil. Əksinə, bu prinsip dövlət idarəçiliyinin dini qaydalardan asılı olmamasını, müxtəlif dini inanclara sahib insanların hüquqlarının qorunmasını və dövlətin bütün vətəndaşlara bərabər münasibət göstərməsini nəzərdə tutur.
Azərbaycan cəmiyyəti tarixən müxtəlif mədəniyyətlərin, dini ənənələrin və dünyagörüşlərinin birgə mövcud olduğu məkan kimi tanınıb. Ölkəmizdə milli-mənəvi dəyərlərin qorunması, dini tolerantlığın təşviqi və müxtəlif inanclara hörmət ictimai həyatın mühüm xüsusiyyətlərindəndir.
Lakin dini inanclara hörmətlə dövlətin dünyəvi idarəçilik prinsiplərinin qorunması bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Əksinə, hüquqi dövlətin gücü məhz bu iki istiqamət arasında tarazlığın təmin edilməsindədir.
Heç bir vətəndaş dini inancına görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmamalıdır. Eyni zamanda, dini və ya ideoloji baxışlar dövlətin qanuni təhsil siyasətinə, ictimai qaydalara və başqalarının hüquqlarına münasibətdə qanunvericilikdən üstün tutulmamalıdır.
Bu səbəbdən məktəblərdə vahid geyim qaydaları ilə bağlı müzakirələr aparılarkən həm şagirdlərin hüquqları, həm təhsil müəssisələrinin qanuni tələbləri, həm də dünyəvi dövlət prinsipinin mahiyyəti nəzərə alınmalıdır.Vahid məktəbli geyimi, sadəcə geyim deyil, ümumi qaydalara hörmət məsələsidirMəktəblərdə vahid geyim qaydalarının tətbiqi bir sıra məqsədlərə xidmət edə bilər.
Buraya təhsil mühitində nizam-intizamın qorunması, şagirdlər arasında geyimlə bağlı sosial fərqlərin daha az nəzərə çarpması, məktəbə aidiyyət hissinin gücləndirilməsi və tədris prosesinin vahid qaydalar əsasında təşkili daxildir.
Təbii ki, vahid geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsi zamanı şagirdlərin hüquqları, valideynlərin qanuni maraqları, uşaqların yaş xüsusiyyətləri və mövcud qanunvericilik nəzərə alınmalıdır. Hər hansı qaydanın tətbiqi aydın, əsaslandırılmış və hamı üçün anlaşılan olmalıdır.
Ancaq qaydaların mövcudluğu ilə onların tətbiqinə münasibət də fərqli məsələlərdir. Əgər təhsil müəssisəsində qanuni əsaslarla müəyyən edilmiş geyim tələbləri varsa, həmin tələblərin ictimai müzakirəsi müvafiq hüquqi mexanizmlər vasitəsilə aparılmalıdır.Narazılıq bildirən valideynlərin və şagirdlərin mövqelərini ifadə etmək hüququ var. Lakin bu hüquq digər insanların hüquqlarına hörmət, ictimai asayiş və qanunvericiliyin tələbləri ilə uzlaşdırılmalıdır.
Burada əsas məqsəd hər hansı şagirdi və ya valideyni qarşı tərəf kimi təqdim etmək deyil. Əsas məqsəd məktəbdə sağlam təhsil mühitinin qorunması, qaydaların hamıya bərabər tətbiqi və məsələlərin qarşıdurma deyil, dialoq yolu ilə həll edilməsidir.
Məktəblərdə geyim qaydaları ətrafında yaranan müzakirələr bəzən daha geniş ideoloji müstəviyə keçir. Ayrı-ayrı paylaşımlarda dini simvollar, dini geyimlər və təhsil siyasəti ilə bağlı məsələlər siyasi və ideoloji mübahisələrin predmetinə çevrilir.
Hər hansı şagirdin və ya valideynin dini baxışlarına əsaslanaraq onun xarici dövlətin ideologiyasını təbliğ etdiyini iddia etmək doğru olmazdı. Belə nəticələr yalnız konkret faktlar, yoxlanılmış məlumatlar və hüquqi əsaslar olduğu halda müzakirə edilə bilər.Bununla belə, təhsil müəssisələrinin hər hansı xarici siyasi və ya ideoloji təsirin təzyiq vasitəsinə çevrilməsi ehtimalı cəmiyyət tərəfindən diqqətlə izlənilməli olan məsələdir.
Xüsusilə İranın dini-siyasi ideologiyasının Azərbaycandakı ictimai proseslərə mümkün təsiri barədə narahatlıqlar səsləndirilirsə, bu iddialar emosional yanaşmalarla deyil, konkret faktlarla qiymətləndirilməlidir. Xarici təsirlərin mövcudluğu barədə iddiaları təsdiqləyən sübutlar olmadan hər hansı şəxsi, qrupu və ya dini icmanı hədəfə almaq cəmiyyətdə əsassız qarşıdurma yarada bilər.
Azərbaycanın milli maraqları və dövlət müstəqilliyi, şübhəsiz ki, qorunmalıdır. Lakin bu, dini inanclara sahib vətəndaşların hüquqlarına hörmətlə yanaşı həyata keçirilməlidir.
Dövlətin və cəmiyyətin qarşısında duran əsas vəzifə dini inancla siyasi manipulyasiyanı bir-birindən ayırmaq, real təhlükələri faktlar əsasında müəyyənləşdirmək və təhsil mühitinin hər hansı ideoloji qarşıdurmanın alətinə çevrilməsinin qarşısını almaqdır.
Azərbaycan cəmiyyətində milli-mənəvi dəyərlərin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ailəyə hörmət, böyüklərə ehtiram, mənəvi məsuliyyət, vətənpərvərlik və qarşılıqlı anlayış xalqımızın ictimai həyatında mühüm yer tutur.
Ancaq milli dəyərləri yalnız müəyyən geyim forması və ya dini simvollarla ölçmək düzgün yanaşma deyil. Milli kimlik dilimizdə, mədəniyyətimizdə, tariximizdə, ailə münasibətlərimizdə, dövlətçiliyimizə sədaqətimizdə və cəmiyyət qarşısında məsuliyyətimizdə də özünü göstərir.
Azərbaycanın dünyəvi dövlət olması milli-mənəvi dəyərlərin zəifləməsi anlamına gəlmir. Əksinə, hüquqi dövlət, təhsilli cəmiyyət və güclü milli kimlik bir-birini tamamlayan amillərdir.Məktəbli ilk növbədə keyfiyyətli təhsil almalı, müstəqil düşünməyi öyrənməli, hüquq və vəzifələrini bilməli, öz ölkəsinin tarixinə və mədəniyyətinə hörmət ruhunda yetişməlidir.Təhsil müəssisələri uşaqlara yalnız müəyyən biliklər qazandırmamalı, həm də onları fərqli düşüncələrə hörmət edən, qanunlara riayət edən və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşıyan vətəndaşlar kimi formalaşdırmalıdır.
Bunun üçün məktəblərdə nə dini inanclara görə ayrı-seçkiliyə, nə də hər hansı ideoloji baxışın uşaqlara təzyiq yolu ilə qəbul etdirilməsinə yol verilməlidir.
Məktəb siyasi və ideoloji qarşıdurma meydanı olmamalıdır
Məktəb uşaqların təhlükəsizliyinin, inkişafının və təhsil hüququnun qorunduğu bir mühitdir. Şagirdlərin siyasi və ideoloji mübahisələrin mərkəzinə çəkilməsi onların təhsilinə, psixoloji vəziyyətinə və məktəb mühitindəki münasibətlərə mənfi təsir göstərə bilər.
Sosial şəbəkələrdə yayılan videoların və paylaşımların geniş müzakirəyə çıxarılması zamanı da məsuliyyətli davranmaq vacibdir. Bəzən qısa video və ya kontekstdən çıxarılmış görüntü hadisə barədə yanlış təsəvvür yarada bilər. Buna görə də hər hansı nəticəyə gəlməzdən əvvəl məlumatın mənbəyi, hadisənin mahiyyəti və faktiki vəziyyət araşdırılmalıdır.
Şagirdlərin görüntülərinin yayılması zamanı onların şəxsi həyatının və hüquqlarının qorunması da diqqətdə saxlanılmalıdır. Uşaqların hansısa mübahisənin simvoluna çevrilməsi və ya ictimai qınaq obyektinə çevrilməsi yolverilməz yanaşmadır.Valideynlər, müəllimlər, məktəb rəhbərlikləri və aidiyyəti dövlət qurumları yaranan məsələləri qarşılıqlı dialoq yolu ilə həll etməyə çalışmalıdırlar. Qaydaların izahı, hüquqi maarifləndirmə və vahid yanaşmanın tətbiqi mümkün anlaşılmazlıqların qarşısını almağa kömək edə bilər.Eyni zamanda, təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinə qanunsuz müdaxilə, zorakılıq, təhdid və ictimai asayişin pozulması kimi hallar baş verərsə, bunlara qanun çərçivəsində münasibət bildirilməlidir.Burada əsas meyar kiminsə hansı dini və ya siyasi baxışa sahib olması deyil, konkret davranışın qanunvericiliyə uyğun olub-olmamasıdır.Qanunun aliliyi hamı üçün eyni olmalıdır
Hüquqi dövlətin əsas xüsusiyyətlərindən biri qanunun hamı üçün bərabər qüvvəyə malik olmasıdır. Heç bir şəxs, qrup və ya təşkilat öz mövqeyini qanundan üstün tutmamalıdır.Məktəblərdə müəyyən edilmiş qaydalara münasibətdə də bu prinsip qorunmalıdır. Qaydalar qanuni əsaslara söykənməli, onların tətbiqi aydın olmalı və mümkün mübahisələrin həlli üçün hüquqi mexanizmlər əlçatan saxlanılmalıdır.Digər tərəfdən, qaydalara əməl edilməsini tələb etmək də qanunun çərçivəsində həyata keçirilməlidir. Hər hansı pozuntuya görə məsuliyyət məsələsi qaldırılarkən şəxsin hüquqları, hadisənin konkret halları və qanunvericiliyin tələbləri nəzərə alınmalıdır.
Bu baxımdan, daxili işlər orqanlarının mümkün müdaxiləsi də yalnız onların qanunla müəyyən edilmiş səlahiyyətləri və konkret hadisənin halları çərçivəsində qiymətləndirilməlidir.
Əgər ictimai asayişin pozulması, zorakılıq, təhdid və ya digər hüquqazidd hərəkətlər baş verərsə, hüquq-mühafizə orqanları qanunvericiliyə uyğun tədbirlər görə bilərlər. Lakin dinc narazılıq ifadəsi və ya qaydalarla bağlı fikir ayrılığı öz-özlüyündə hüquq pozuntusu kimi qiymətləndirilməməlidir.Bu fərqin qorunması həm dövlətə, həm də cəmiyyətə olan etimad baxımından vacibdir.Təhsil siyasətinin əsas məqsədi sağlam və təhlükəsiz mühit yaratmaqdır
Məktəblərdə geyim qaydaları ətrafında yaranan müzakirələr aidiyyəti qurumlar üçün də müəyyən nəticələr çıxarmağa əsas verir. İlk növbədə, tətbiq olunan qaydalar barədə şagirdlərə və valideynlərə aydın məlumat verilməli, onların sualları cavablandırılmalı və anlaşılmazlıqların aradan qaldırılması üçün imkan yaradılmalıdır.
Təhsil müəssisələrində qaydaların tətbiqi zamanı ardıcıllıq və bərabərlik təmin olunmalıdır. Eyni vəziyyətlərə fərqli münasibət göstərilməsi narazılıqları artıra və qaydalara etimadı zəiflədə bilər.Eyni zamanda, məktəblərdə hüquqi maarifləndirmə gücləndirilməlidir. Şagirdlərə Konstitusiyanın əsas prinsipləri, vətəndaş hüquqları, vəzifələr, dini tolerantlıq və dünyəvi dövlət anlayışı yaşlarına uyğun formada izah olunmalıdır.
Valideynlərlə məktəb rəhbərlikləri arasında açıq ünsiyyətin qurulması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki ailə ilə məktəb arasında etimadın mövcudluğu uşaqların sağlam inkişafı üçün əsas şərtlərdən biridir.Ən əsası, təhsil siyasəti cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini qarşı-qarşıya qoymamalı, ortaq məqsəd ətrafında birləşdirməlidir. Bu ortaq məqsəd isə uşaqların keyfiyyətli təhsil alması, təhlükəsiz mühitdə böyüməsi və hüquqlarının qorunmasıdır.
Gülşən Behbud
