SITA: Rəqəmsallaşma itən baqajların sayını 23% azaldıb, amma problem hələ də aviasiyaya milyardlarla dollara başa gəlir
Dünyada hava nəqliyyatına tələbat rekord həddə çatsa da, rəqəmsal texnologiyalar sayəsində itən və ya gecikən baqajların sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. SITA-nın “Baggage IT Insights 2026” hesabatına görə, 2025-ci ildə səhv idarə olunan baqajların sayı 23 faiz azalaraq pandemiyadan əvvəlki səviyyədən də aşağı düşüb.
2024-cü ildə qlobal sərnişin sayı 4,8 milyard idisə, 2025-ci ildə bu rəqəm 5 milyarda yüksəlib. Buna baxmayaraq, baqaj problemləri azalıb. Hazırda hər 1000 sərnişinə düşən problemli baqaj sayı 4,9-dur. Ümumi problemli baqajların sayı isə 24 milyona enib.
Ancaq problem tam həll olunmayıb. Baqajların itməsi və ya gecikməsi aviasiya sektoruna hər il 6,3 milyard dollar ziyan vurur. Bu məbləğ qlobal aviasiya sənayesinin ümumi xalis mənfəətinin təxminən 15 faizinə bərabərdir.
Üstəlik, bir səhv idarə olunan baqajın aviaşirkətə vurduğu orta zərər də artıb. Uzun illər 150 dollar hesablanan bu göstərici artıq 260 dollara çatıb.
Hesabat göstərir ki, hətta bir baqaj səhvi belə ciddi maliyyə nəticələri yaradır. Hazırda aviaşirkətlərin bir sərnişindən qazandığı xalis mənfəət orta hesabla cəmi 8 dollardır. Bu o deməkdir ki, təkcə bir baqajın itməsi 30-dan çox satılmış biletin qazancını silə bilər. Cəmi 5 baqaj problemi isə bütöv bir reysin mənfəətini sıfırlamağa kifayət edir.
2025-ci ildə əldə olunan nəticələrin arxasında tək bir texnologiya deyil, müxtəlif sistemlərin birgə işləməsi dayanır. Real vaxt məlumat mübadiləsi, süni intellekt əsaslı marşrutlaşdırma, biometrik baqaj qəbulu və sərnişinlərin mobil cihazlarının prosesə inteqrasiyası əsas rol oynayıb.
SITA-nın Baqaj Departamentinin rəhbəri Nikol Hoqq bildirir ki, baqaj idarəçiliyi artıq sadəcə logistika məsələsi deyil. Onun sözlərinə görə, sərnişinlər baqajlarının harada olduğunu hər an bilmək istəyir və növbəti mərhələ mövcud texnologiyaları bütün hava limanlarında tətbiq etməkdir.
Texnologiyanın real təsiri artıq görünür. Apple-ın “Find My” xidmətinin SITA WorldTracer sisteminə inteqrasiyası nəticəsində tamamilə itən baqajların sayı 90 faiz azalıb. Gecikən baqajların sahibinə qaytarılma müddəti isə 26 faiz qısalıb. SITA eyni zamanda Google-un yer təyini funksiyasını da sistemə əlavə edib.
Digər tərəfdən, Thai Airways SITA-nın avtomatlaşdırılmış sistemindən istifadə edərək 9 hava limanında baqajların yenidən qeydiyyatı prosesini 3 dəqiqədən 1 saniyəyə endirib.
SITA-nın baş icraçı direktoru Devid Lavorel deyir ki, hava limanlarının problemi hər dəfə yeni terminal tikməklə həll olunmur. Onun fikrincə, data analitikası, süni intellekt və proqnozlaşdırılan əməliyyatlar mövcud infrastrukturu daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir.
Hesabata görə, baqajla bağlı xərclərin 70 faizi gecikmə və çatdırılma əməliyyatlarına sərf olunur. Tamamilə itən və ya zədələnən baqajlarda isə xərclərin əsas hissəsi kompensasiya ödənişlərindən ibarətdir. Ən çox problem isə transfer uçuşlarında yaşanır — bütün baqaj səhvlərinin 39 faizi tranzit mərhələsində baş verir.
Sektorun növbəti hədəfi tam rəqəmsallaşmadır. Hər 4 aviaşirkətdən 3-ü yaxın iki ildə süni intellektə investisiya qoymağı planlaşdırır. International Air Transport Association-nın 753 saylı qətnaməsi çərçivəsində baqajların addım-addım izlənməsi sistemi artıq 50 faizlik həddi keçib və 2027-ci ilə qədər tam tətbiq olunması gözlənilir.
Aviasiyada gələcək yeniliklər isə daha iddialıdır: baqajın evdə etiketlənməsi, avtomobildən birbaşa təhvil verilməsi və sərnişindən ayrı təyyarə ilə belə vaxtında çatdırılması.
