Qurban bayramı ərəfəsində heyvan bazarında qiymət artımı gözləntiləri artıq ənənə halını alıb. Statistik məlumatlar bu il də tendensiyanın dəyişmədiyini, əksinə bir neçə əlavə faktorun qiymətlərə təzyiq etdiyini göstərir. Məsələyə iqtisadi reallıqlar və istehlakçı davranışı prizmasından yanaşanda ortaya aydın mənzərə çıxır.
“Xəbərsiz” xəbər verir ki, bu barədə Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli Globalinfo-ya bildirib.
Onun fikrincə, qiymət artımı realdır və məntiqlidir, çünki istehsal xərcləri kəskin yüksəlib. Yem, baytarlıq dərmanı, nəqliyyat və saxlama xərclərində son bir ildə 20 faizə yaxın bahalaşma qeydə alınıb. Fermer üçün bu xərclər birbaşa maya dəyərinə təsir edir. Heyvanı saxlamaq, kökəltmək, şəhər bazarına gətirmək əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli baha başa gəlir. Fermerlər bazarın qaydasını yaxşı bilir: bayram qabağı tələb pik həddə çatır və bu dövrdə qiyməti qaldırmaq tam iqtisadi davranışdır. Təklif məhduddur, alıcı isə dini vəzifəsini yerinə yetirmək üçün almağa məcburdur.
Nəticədə qiymət artımı qaçılmaz olur.
Ən vacib məqam isə vaxt faktorudur. Təcrübə göstərir ki, bayramdan əvvəlki son 2-3 həftədə qiymət sıçrayışı 10-15 faiz təşkil edir. Yəni mayın əvvəlində 800 manata təklif olunan dana mayın 25-26-da 900-920 manata satıla bilər. Eyni qayda qoyun və keçi üçün də keçərlidir. Buna səbəb son günlərdə alıcı axınının artması və satıcının “artıq endirim etmərəm, onsuz da alacaqlar” psixologiyasıdır. Ona görə qənaət etmək istəyən istehlakçı üçün ən praktik tövsiyə heyvanı bayramdan ən azı 3-4 həftə əvvəl almaqdır.
Ümumi qiymətləndirmə aparanda 15-25 faiz artım proqnozu real görünür. Hətta bəzi kateqoriyalarda, xüsusilə kiçik qurbanlıqlarda bu rəqəm daha yuxarı ola bilər. Səbəb aydındır: orta gəlirli ailələrin böyük hissəsi dana və ya iribuynuzlu heyvanın qiymətini ödəyə bilməyəndə daha ucuz alternativ olan qoyun və keçiyə üz tutur. Bu, xırda buynuzlu heyvan bazarında əlavə tələb yaradır. Tələb artdıqca qoyun və keçinin qiyməti proporsional olaraq daha çox qalxır. Keçən il 250 manata olan qoyun bu il 320-350 manat, 200 manatlıq keçi 270-290 manat ola bilər. Yəni faizlə ifadədə xırda buynuzlu heyvanın bahalaşması danadan daha sürətli gedir.
Belə bir bazarda istehlakçı üçün ən sərfəli seçim bir neçə ailənin birləşib dana almasıdır. Bir dananı 7 nəfər kəsəndə hər ailənin xərc 120-130 manat olur. Eyni çəkidə əti qoyunla almaq istəyəndə hər ailə 170-180 manat ödəməli olur. Yəni kollektiv alış hər ailəyə 50-100 manat qənaət deməkdir. Üstəlik, danada əti çıxımı daha çoxdur və paylamaq rahatdır. Tək yaşayan və ya kiçik ailə üçün isə ən yaxşı yol bayramdan əvvəl, qiymət sıçrayışından qabaq heyvanı alıb saxlamaqdır.
Nəticədə, bu il qurbanlıq bazarında 15-25 faiz bahalaşma qaçılmazdır. Buna səbəb həm xərclərin artması, həm də tələb-təklif qanunudur. İstehlakçı ya vaxtında alıb qiymət fərqindən qorumalı, ya da birləşib iri heyvan kəsməklə ailənin xərci azaltmalıdır. Fermer üçün isə bayram ərəfəsi ilin ən gəlirli dövrüdür və o, bu fürsətdən maksimum istifadə edəcək. Bazarın qaydası dəyişmir, dəyişən yalnız rəqəmlərdir.
