Beynəlxalq Humanitar Yardım Günündə diqqət yalnız yardım göstərənlərə deyil, yardıma ehtiyacı olan insanların sayının artmasına da yönəlir. BMT-nin məlumatlarına görə, müasir humanitar sistem eyni vaxtda çoxsaylı münaqişələr, məcburi köçkünlük, iqlim hadisələri və maliyyə çatışmazlığı ilə üzləşir.
Son illərdə humanitar böhranların xarakteri dəyişib. Əvvəllər bir çox böhranlar müəyyən müddətdən sonra başa çatırdısa, hazırda bəzi münaqişələr illərlə davam edir. Bu isə insanların yalnız ilkin yardım deyil, uzunmüddətli ərzaq, səhiyyə, yaşayış, təhsil və sosial müdafiə dəstəyinə ehtiyacını artırır.
Yaxın Şərqdəki münaqişələr bunun ən aydın nümunələrindəndir. Məsələn, BMT 2026-cı il üçün Fələstin ərazilərində təxminən 3 milyon insanın təcili humanitar yardıma ehtiyac duyduğunu və bunun üçün 4,06 milyard dollar tələb olunduğunu açıqlayıb.
Yəməndə isə 2026-cı ildə humanitar qurumlar 12 milyon insana yardım çatdırmağı planlaşdırır. Ölkədə ən həssas qruplar üçün prioritet yardım proqramlarının maliyyələşdirilməsi məqsədilə 2,16 milyard dollar tələb olunur.
Problemin başqa tərəfi isə təbii fəlakətlərdir. İqlim dəyişiklikləri ilə bağlı ekstremal hava hadisələri – quraqlıq, daşqın, fırtına və istilik dalğaları – xüsusilə yoxsul və infrastrukturu zəif ölkələrdə humanitar böhran yarada bilir.
Humanitar yardımın qarşısındakı əsas problemlərdən biri də maliyyə çatışmazlığıdır. Ehtiyacların artdığı bir vaxtda donorların maliyyə imkanları məhdudlaşır və müxtəlif böhranlar arasında vəsait uğrunda rəqabət yaranır. 2026-cı ildə BMT rəsmiləri humanitar sistemin maliyyələşməsi yetərsiz, həddindən artıq yüklənmiş və hücum altında olduğunu bildirir.
Üstəlik, humanitar əməkdaşların özləri də getdikcə daha böyük risklərlə üzləşirlər. Reuters-in BMT məlumatlarına əsaslanan 19 avqust 2026-cı il tarixli araşdırmasına görə, 2025-ci ildə dünyada 907 humanitar yardım əməkdaşı öldürülüb, yaralanıb və ya oğurlanıb. Onlardan 350-si həyatını itirib.
Bu rəqəmlər göstərir ki, humanitar yardım artıq yalnız fəlakətdən sonra yardım göndərmək məsələsi deyil. Söhbət münaqişələrin qarşısının alınmasından, iqlim risklərinin azaldılmasından, insanların dayanıqlığının artırılmasından və humanitar əməkdaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsindən gedir.
Dünyada böhranların sayı və mürəkkəbliyi artdıqca humanitar yardım sisteminin qarşısında da yeni tələb yaranır: daha çox vəsait deyil, həm də daha çevik, daha sürətli və uzunmüddətli yardım mexanizmləri yaratmaq.
Ziyafət Əlisoy / EDnews
